Silnik asynchroniczny to najczęściej spotykany napęd w przemyśle. Pracuje w pompach, wentylatorach, przenośnikach i mieszadłach, bo jest prosty, tani w utrzymaniu i odporny na trudne warunki.
Żeby jednak dobrze go dobrać, zwłaszcza do pracy z przetwornicą częstotliwości, warto rozumieć, co dzieje się w jego wnętrzu.
Silnik asynchroniczny ? budowa
Podstawowe elementy to stojan i wirnik oddzielone wąską szczeliną powietrzną. W żłobkach stojana ułożone jest trójfazowe uzwojenie zasilane z sieci. Wirnik najczęściej ma budowę klatkową: aluminiowe lub miedziane pręty zwarte pierścieniami na obu końcach. Rzadziej spotyka się wirnik pierścieniowy z uzwojeniem wyprowadzonym na pierścienie ślizgowe.
Dawniej stosowano go tam, gdzie moment rozruchowy regulowano rezystorami. Im mniejsza szczelina, tym lepszy współczynnik mocy, ale tym wyższe wymagania co do dokładności wykonania i łożyskowania.
Co to jest poślizg i skąd biorą się obroty?
Prąd w uzwojeniu stojana wytwarza pole magnetyczne wirujące z prędkością synchroniczną n = 60 ? f / p, gdzie f to częstotliwość, a p liczba par biegunów. Przy 50 Hz silnik dwubiegunowy (jedna para biegunów, p = 1) ma 3000 obr./min, a czterobiegunowy (p = 2) ? 1500 obr./min. Pole indukuje prąd w prętach wirnika, a ten wytwarza moment. Wirnik musi jednak obracać się nieco wolniej niż pole, bo inaczej nie byłoby indukcji. Ta różnica to poślizg, zwykle wynoszący kilka procent. Stąd nazwa maszyny asynchroniczne, a w literaturze także silnik indukcyjny asynchroniczny.
Charakterystyka mechaniczna pokazuje trzy ważne punkty: moment rozruchowy przy zerowych obrotach, moment krytyczny, czyli największy, jaki silnik może rozwinąć, oraz moment znamionowy w punkcie pracy ciągłej.
Metody rozruchu
Rozruch bezpośredni DOL jest najprostszy, ale prąd chwilowo osiąga od pięcio- do ośmiokrotności prądu znamionowego. Układ gwiazda-trójkąt obniża prąd i moment rozruchowy mniej więcej do jednej trzeciej, więc nie nadaje się do maszyn ruszających pod obciążeniem. Softstart łagodnie podnosi napięcie, ale nie pozwala regulować obrotów w czasie pracy.
Najwięcej daje falownik: rozruch przy prądzie bliskim znamionowemu, pełny moment już od niskich obrotów i płynną regulację prędkości.
Silnik trójfazowy zasilany z przetwornicy ? na co uważać?
Praca z falownikiem to dziś standard, ale wymaga kilku decyzji projektowych. Pierwsza dotyczy chłodzenia. Wentylator na wale kręci się wolniej razem z wirnikiem, więc przy długiej pracy na niskich obrotach i pełnym momencie konieczna bywa wentylacja obca. Druga dotyczy izolacji uzwojeń: strome zbocza napięcia z przetwornicy powodują przepięcia na zaciskach, szczególnie przy długim kablu. Trzecia to prądy łożyskowe, które z czasem uszkadzają bieżnie łożysk. Ogranicza się je łożyskiem izolowanym, dławikiem du/dt (lub dławikiem wyjściowym), ekranowanym kablem i poprawnym uziemieniem.
Producenci oferujący silniki asynchroniczne do napędów przemysłowych podają w dokumentacji dopuszczalne długości kabla i wymagane filtry. Warto to sprawdzić jeszcze przed projektem szafy.
Przykład doboru do przenośnika taśmowego
Załóżmy przenośnik, który wymaga 300 Nm na wale bębna przy 60 obr/min. Moc mechaniczna wynosi P = M ? n / 9550, czyli ok. 1,9 kW. Po uwzględnieniu sprawności przekładni i zapasu na rozruch pod obciążeniem rozsądnym wyborem będzie silnik asynchroniczny 3-fazowy 2,2 kW, czterobiegunowy, z przekładnią (reduktorem) o przełożeniu ok. 24 . Jeśli taśma ma czasem pracować z prędkością obniżoną o połowę, falownik pozwoli to zrobić bez wymiany przekładni. Trzeba tylko sprawdzić, czy wystarczy chłodzenie własne.
Silnik asynchroniczny ? zastosowanie
Silnik elektryczny asynchroniczny sprawdza się wszędzie tam, gdzie liczy się niezawodność i niski koszt cyklu życia: w intralogistyce, przemyśle spożywczym, oczyszczalniach ścieków i budownictwie. W połączeniu z falownikiem daje też realne oszczędności energii. Dobrze dobrany i poprawnie zasilany potrafi pracować bezawaryjnie przez wiele lat, wymagając głównie okresowej kontroli łożysk.